الوقت- درحالی که آمریکا و ترکیه پیشتر ضربالاجلی تا پایان سال ۲۰۲۵ تعیین کرده بودند تا گروههای کرد و دولت موقت سوریه به رهبری ابومحمد الجولانی بر سر سازوکار ادغام نیروهای کرد در ساختارهای ارتش و دولت به توافق نهایی برسند اما به رغم برگزاری چندین دور مذاکره، این تحرکات تاکنون به نتیجه مطلوب نرسیده است.
اکنون درمیانه نگرانیها از تشدید تنشها پس از پایان ضرب العجل، رهبران قامشلی راهی دمشق شدند تا شاید از طریق گفتگوهای مستقیم بتوانند گره این معضل امنیتی را بگشایند.
در این رابطه، یک منبع نظامی نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) روز یکشنبه (14 دی) اعلام کرد که هیئت بلندپایه کردها شامل «مظلوم عبدی» فرمانده کل و «سوزدار حاجی» و «سیپان حمو» اعضای فرماندهی کل قسد به دمشق سفر کردهاند. مرکز رسانهای قسد نیز تایید کرد که این هیئت در این دیدارها، موضوع ادغام کردها در ارتش ملی را با مسئولان دولت موقت مورد بحث قرار گرفت. به گزارش رسانهها علاوهبر مقامات کرد و دمشق، «کوین جی. لمبرت» از فرماندهان آمریکایی نیز در این نشست حضور داشته است.
به نظر میرسد این دور از گفتگوها نیز بدون دستیابی به راهحلی مؤثر برای حل اختلافات میان دو طرف به پایان رسیده است. شبکه الاخباریه سوریه به نقل از یک منبع مطلع حکومتی گزارش داد که این دیدارها که در راستای پیگیری اجرای توافق ۱۰ مارس ۲۰۲۵ انجام میشود، در دستیابی به نتایجی که اجرای توافق بر روی زمین را تسریع کند موفق نبوده است. این شبکه اشاره کرد که بر سر برگزاری مذاکرات جدید در زمانی که هنوز تعیین نشده توافق صورت گرفته است.
شایان ذکر است که در مارس گذشته الجولانی و مظلوم عبدی توافقی را برای ادغام نهادهای غیرنظامی و نظامی شمال شرق سوریه در ارتش امضا کردند. با این حال، مدتی پس از امضای توافق، چالشها بر سر نحوه و مکانیزم ادغام نمایان شد. در حالی که دولت موقت سوریه تحت فشار ترکیه خواهان عضویت فردی و غیرتشکیلاتی شبه نظامیان در ارتش هستند و همچنین تمامی واحدهای مسلح آنان در ارتش سوریه ادغام نخواهند شد و برخی یگانها باید خلع سلاح شوند، طرف کردی نیز شروط خود برای حفظ هویت سازمانی یگانهای شبه نظامیان قسد و لزوم لحاظ کردن آن در قانون اساسی سوریه را مطرح کردند.
این رویکرد موجب شد کردها نیز از اجرای تعهدات خود در زمینه خلع سلاح عقبنشینی کنند. در نتیجه، این توافق تاکنون نه تنها وارد مرحله اجرا نشده بلکه بروز درگیریهایی پراکنده میان نیروهای کرد و عناصر تحریرالشام در مقاطع مختلف از جمله در حلب نشان داد که مسیر دستیابی به توافق جامع بر سر سازوکارهای امنیتی همچنان طولانی و پیچیده است.
مطالبات سیاسی و امنیتی کردها
با اینکه رهبران کرد تحت فشارهای آمریکا ظاهرا آمادگی خود را برای ادغام در ساختارهای دولت مرکزی اعلام کردهاند اما تا زمانی که خواستهها و مطالباتشان برآورده نشود، حاضر به دادن امتیازات نیستند.
علیرغم توافق مظلوم عبدی برای ادغام در دولت جدید، او بارها بر درخواست خود مبنی بر تمرکززدایی تأکید کرده است. کردها تأکید دارند که سیستم دولت جدید سوریه باید غیرمتمرکز، دموکراتیک و چندقومیتی باشد تا قدرت تنها در دست دمشق نباشد و مناطق مختلف از جمله مناطق کردنشین بتوانند در اداره امور خود نقش واقعی داشته باشند. به عبارت دیگر، نوعی خودمختاری سیاسی و امنیتی در شمال و شرق سوریه برای کردها درنظر گرفته شود. این درخواست آنها بارها در مواضع رسمی مطرح شده و گفتگوها نیز حول آن ادامه دارد.
در کنار این موارد، کردها خواستار حضور مؤثر و نمایندگی واقعی در نهادهای حکومتی و مراکز تصمیمگیری هستند؛ بهگونهای که چند وزیر و مقام ارشد از میان کردها در هرم قدرت سیاسی سوریه حضور داشته باشند. همچنین آنان بر این نکته تأکید دارند که نیروهای قسد نباید به طور کامل منحل شود بلکه باید در چارچوبی رسمی و با حفظ ساختار فرماندهی بومی در ارتش یا نیروهای امنیتی ملی سوریه ادغام گردد.
با این حال، تاکنون دولت الجولانی این درخواستها را نپذیرفته و مقامات آمریکایی نیز با بخش عمده آنها مخالف هستند. توماس باراک، فرستاده ویژه آمریکا برای سوریه، پیشتر تأکید کرده بود که واشینگتن از «یک سوریه متحد با یک ملت، یک ارتش و یک دولت» حمایت میکند و خواستههای کردهای سوریه را بهطور کامل رد کرده است.
در این شرایط ترکیه در تلاش است با کسب مجوز از آمریکا، به کمک نیروهای وابسته به دولت جولانی، عملیات جدیدی علیه مواضع کردها انجام دهد.
با این حال، دولت جولانی در شرایط کنونی تمایلی به ورود به درگیری تمامعیار با کردها ندارد. از یکسو، او با موج حملات مداوم رژیم صهیونیستی در جنوب مواجه است و از سوی دیگر به دلیل درگیری با گروههای اقلیت دروزی و علوی در سایر نقاط و همچنین فقدان قدرت و مشروعیت کافی برای ساماندهی کامل به اوضاع کشور، ترجیح میدهد گفتگو با کردها را ادامه دهد تا شاید در آینده نزدیک بتوانند راهحلی برای پایان مناقشات امنیتی و سیاسی پیدا کنند.
نیروهای دموکراتیک سوریه کنترل بخشهای گستردهای از شمال و شمالشرق این کشور، مناطق غنی از منابع نفتی، را در دست دارند و با پشتیبانی آمریکا طی یک دهه اخیر توانستهاند قدرت و نفوذ خود را در این منطقه تثبیت کنند. از دست دادن این دستاوردها و منابع مهم انرژی، بدون دریافت امتیازات امنیتی و سیاسی قابل توجه برای رهبران کرد هزینهای بسیار سنگین خواهد داشت.
دورنمای مبهم توافق کردها و دمشق
هرچند آمریکا کوشید تا از طریق زمینهسازی توافق میان جولانی و کوبانی، نگرانیهای ترکیه را رفع و مانع از تهاجم جدید آنکارا به مناطق شمالی سوریه شود اما دیپلماسی واشنگتن در عمل موفقیتی به همراه نداشت. توماس باراک پیشتر به کردها هشدار داده بود که در صورت عدم توافق با دمشق تا پایان دسامبر، ممکن است «گزینههای جایگزین» مطرح شود. با این حال، مقامات واشینگتن مدتی است در این زمینه اظهارنظری نکردهاند و روشن نیست که این گزینههای جایگزین چه خواهند بود و اگر درگیریهای مجدد میان دو طرف شکل گیرد آمریکا چه واکنشی نشان خواهد داد.
از سوی دیگر، ترکیه که امیدوار بود مهلت ضربالاجل تعیین شده بتواند گشایشی ایجاد کند و برای این منظور روی حمایتهای دولت جولانی حساب باز کرده بود تا تهدیدات چنددههای کردهای سوریه را از مرزهای جنوبی خود از بین ببرد، به نظر میرسد در این مسیر همکاری لازم از سوی دمشق دریافت نکرده است. به همین دلیل، با شکست مذاکرات اخیر و پایان یافتن اولتیماتوم، این احتمال وجود دارد که ترکیه با استفاده از نیروهای تحت فرمان خود، موسوم به «ارتش ملی سوریه» عملیات جدیدی بدون مشارکت دولت جولانی علیه کردها انجام دهد، امری که میتواند روند توافقات امنیتی را با چالش جدی مواجه کند.
علاوهبراین، کردها به دلیل تهدیدات ترکیه حاضر نیستند سلاحهای خود را تحویل دهند و میخواهند ساختار نظامی کنونی در مناطق شمالی و شرقی سوریه را حتی در صورت توافق با دمشق، در چارچوب ارتش و نهادهای حاکمیتی حفظ کنند. کردها خواستار تشکیل نیروهای مستقل کردی در چارچوب ارتش ملی هستند که تحت فرماندهی رهبران خود عمل کنند و نه افرادی که توسط دولت جولانی تعیین شدهاند. از اینرو، کردها فعلاً با ادامه دادن روند گفتگوهای تکراری تلاش میکنند شرایط فعلی را حفظ کنند تا در آینده بتوانند خواستهها و منافع خود را در میز مذاکرات به دست آورند.
با این تفاسیر، میتوان گفت که بیاعتمادی فزاینده و بیثباتی داخلی در سوریه چشمانداز امضای توافق میان کردها و دمشق را تیره و مبهم کرده است و در صورت تداوم این وضعیت، درگیریهای محدود میان نیروهای دو طرف همچنان ادامه خواهد داشت. همچنین، این احتمال وجود دارد که با افزایش فشارهای ترکیه و دولت جولانی بر کردها، رژیم صهیونیستی از این فرصت برای حمایت از کردها استفاده کرده و اوضاع سوریه را ناامنتر کند و اگر سیاستهای آمریکا در این زمینه با مواضع تلآویو همسو باشد، فرآیند خلع سلاح کردها به این آسانی تحقق نخواهد یافت.
